Pompa ciepła a fotowoltaika - jak połączyć i ile zaoszczędzisz
Jak połączyć pompę ciepła z fotowoltaiką? Ile paneli potrzeba? Jakie oszczędności daje PV + pompa ciepła? Zasady net-billingu 2026, ROI i przykładowe kalkulacje.
Sławomir Krawczyk
Pompa ciepła i fotowoltaika - idealne połączenie
Połączenie pompy ciepła z PV ma sens, ale tylko wtedy, gdy obie instalacje są dobrane do realnego zużycia energii w domu.
W tej publikacji skupiamy się na praktyce: jak dobrać moc paneli pod pompę, jak czytać net-billing i kiedy inwestycja faktycznie obniża rachunki, a kiedy jest przewymiarowana.
Dlaczego pompa ciepła i PV tak dobrze ze sobą współpracują?
Efekt mnożnikowy
Kluczem jest współczynnik COP (Coefficient of Performance). Pompa ciepła o sezonowym SCOP 4,0 zamienia każdą 1 kWh energii elektrycznej w 4 kWh ciepła. Jeśli ta energia elektryczna pochodzi z paneli fotowoltaicznych - koszt tych 4 kWh ciepła wynosi praktycznie 0 zł (pomijając amortyzację instalacji PV).
Dlaczego PV + pompa ciepła to idealne połączenie?
1 kWh z paneli = 4 kWh ciepła za darmo
1 kWh prąd z PV
0 zł
Pompa ciepła
SCOP 4.0
4 kWh ciepła
0 zł/kWh
1 kWh prąd z PV
0 zł
Pompa ciepła
SCOP 4.0
4 kWh ciepła
0 zł/kWh
1 m³ gazu
3,50 zł
Kocioł gazowy
sprawność ~93%
10 kWh ciepła
0,35 zł/kWh
1 m³ gazu
3,50 zł
Kocioł gazowy
sprawność ~93%
10 kWh ciepła
0,35 zł/kWh
1 kWh prąd z sieci
0,85 zł
Pompa ciepła
SCOP 4.0
4 kWh ciepła
0,21 zł/kWh
1 kWh prąd z sieci
0,85 zł
Pompa ciepła
SCOP 4.0
4 kWh ciepła
0,21 zł/kWh
Wniosek: Fotowoltaika eliminuje koszt prądu, a pompa ciepła mnoży każdy kWh x4. Razem dają darmowe ogrzewanie przez 70-80% sezonu grzewczego.
Dla porównania:
- Kocioł gazowy - 1 m³ gazu (koszt 3,50 zł) daje ok. 10 kWh ciepła
- Pompa ciepła z prądu z sieci - za 0,85 zł (1 kWh prądu) dostajemy 4 kWh ciepła → efektywny koszt 0,21 zł/kWh ciepła
- Pompa ciepła z prądu z PV - za 0 zł (autokonsumpcja) dostajemy 4 kWh ciepła → efektywny koszt 0 zł/kWh ciepła
Oczywiście nie cały prąd zużywany przez pompę ciepła pochodzi bezpośrednio z paneli - ale nawet częściowe pokrycie z PV drastycznie obniża rachunki.
Sezonowa komplementarność
Panele fotowoltaiczne produkują najwięcej energii od kwietnia do września. Pompa ciepła zużywa najwięcej energii od października do marca. Na pierwszy rzut oka to niedopasowanie - ale w praktyce synergii jest więcej, niż się wydaje:
- Wiosna i jesień (marzec–kwiecień, wrzesień–październik) - PV produkuje sporo, pompa ciepła pracuje na niskich obrotach → wysoka autokonsumpcja
- Lato (maj–sierpień) - PV produkuje maksymalnie, pompa ciepła grzeje tylko CWU (ciepłą wodę) → nadwyżka idzie do sieci (net-billing) lub pokrywa inne zużycie domowe
- Zima (listopad–luty) - PV produkuje mało, pompa ciepła pracuje na pełnych obrotach → większość prądu pobierana z sieci
- CWU cały rok - pompa ciepła grzeje wodę użytkową przez 12 miesięcy, co podnosi autokonsumpcję prądu z PV w ciepłych miesiącach
W skali roku, przy prawidłowo dobranej instalacji PV, 30–50% energii zużywanej przez pompę ciepła można pokryć z fotowoltaiki - bezpośrednio (autokonsumpcja) lub pośrednio (net-billing).
Net-billing 2026 - jak rozliczasz nadwyżki z PV?
Od lipca 2024 roku prosumenci rozliczają się w systemie net-billingu. To istotna zmiana w porównaniu z wcześniejszym net-meteringiem (1:0,8 lub 1:0,7), dlatego warto rozumieć zasady.
Jak działa net-billing?
- Prąd, którego nie zużyjesz na bieżąco (nadwyżka), jest oddawany do sieci.
- Za oddany prąd otrzymujesz środki na koncie prosumenckim - po cenie rynkowej energii (RCEm), która zmienia się co miesiąc.
- Gdy pobierasz prąd z sieci (np. zimą, wieczorem), płacisz pełną cenę detaliczną (0,85 zł/kWh z opłatami).
- Środki z konta prosumenckiego pomniejszają Twój rachunek za pobraną energię.
Ceny w net-billingu 2026
W 2026 roku średnia cena sprzedaży nadwyżek (RCEm) wynosi ok. 0,35–0,50 zł/kWh - czyli oddajesz prąd za ok. 40–55% ceny, po której go kupujesz. To gorsze niż dawny net-metering, ale nadal opłacalne - zwłaszcza w połączeniu z pompą ciepła.
Strategia: maksymalizuj autokonsumpcję
W systemie net-billing każda kilowatogodzina zużyta bezpośrednio z paneli jest warta więcej niż oddana do sieci. Dlatego kluczem do opłacalności jest maksymalizacja autokonsumpcji - zużywanie jak największej części prądu z PV na miejscu.
Pompa ciepła jest tutaj idealnym „odbiornikiem":
- CWU w ciągu dnia - zaprogramuj podgrzewanie zasobnika CWU na godziny 10:00–15:00, gdy PV produkuje najwięcej
- Bufor ciepła - zasobnik buforowy pozwala „magazynować ciepło" wyprodukowane w ciągu dnia i oddawać je wieczorem
- Ogrzewanie podłogowe - podłogówka ma dużą bezwładność cieplną i działa jak „akumulator ciepła" - pompa grzeje podłogę w ciągu dnia z PV, a ciepło oddaje się wieczorem
Dzięki tym zabiegom autokonsumpcja w domu z pompą ciepła wzrasta z typowych 25–30% (dom bez pompy) do 40–55%.
Jak dobrać moc instalacji PV do pompy ciepła?
Krok 1: Oszacuj roczne zużycie prądu
| Odbiorca | Roczne zużycie |
|---|---|
| Pompa ciepła (dom 150 m², SCOP 4,0) | 3 000 kWh |
| Zużycie domowe (AGD, oświetlenie, elektronika) | 3 000–4 000 kWh |
| Łączne zużycie | 6 000–7 000 kWh/rok |
Krok 2: Oblicz wymaganą moc PV
W województwie opolskim instalacja fotowoltaiczna produkuje ok. 950–1 050 kWh/kWp/rok (w zależności od orientacji dachu, kąta nachylenia i zacienienia).
Przyjmujemy 1 000 kWh/kWp/rok jako wartość referencyjną:
| Roczne zużycie | Wymagana moc PV (100% pokrycia) | Rekomendowana moc PV (z net-billingiem) |
|---|---|---|
| 5 000 kWh | 5,0 kWp | 5,5–6,0 kWp |
| 6 000 kWh | 6,0 kWp | 6,5–7,0 kWp |
| 7 000 kWh | 7,0 kWp | 7,5–8,0 kWp |
| 8 000 kWh | 8,0 kWp | 8,5–9,0 kWp |
| 10 000 kWh | 10,0 kWp | 10,5–11,0 kWp |
Dlaczego rekomendujemy 10–15% więcej niż matematyczne pokrycie? Ponieważ w net-billingu oddajesz prąd po niższej cenie niż kupujesz. Lekkie przewymiarowanie PV kompensuje tę różnicę - nadwyżka z lata pokrywa większą część zimowych rachunków.
Krok 3: Praktyczna rekomendacja
Dla domu 150 m² z pompą ciepła i typowym zużyciem domowym:
Rekomendowana moc PV: 7–8 kWp
To optymalny balans między kosztem instalacji a oszczędnościami. Instalacja 7 kWp to ok. 16–18 paneli (przy mocy panela 420–450 Wp), co wymaga ok. 28–32 m² powierzchni dachu.
Czy warto montować więcej? Jeśli masz miejsce na dachu i budżet - tak. Instalacja 10 kWp daje jeszcze lepsze pokrycie zimowych kosztów pompy ciepła. Ale powyżej 10 kWp przyrost oszczędności jest coraz mniejszy (w net-billingu duże nadwyżki „tracą" na różnicy cen).
Przykład kalkulacji - dom 150 m², pompa ciepła + PV 8 kWp
Policzmy konkretnie, ile zaoszczędzisz:
Dane wyjściowe
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Dom | 150 m², dobrze ocieplony |
| Pompa ciepła | 10 kW, SCOP 4,0 |
| Zużycie prądu na ogrzewanie + CWU | 3 000 kWh/rok |
| Zużycie domowe | 3 500 kWh/rok |
| Łączne zużycie | 6 500 kWh/rok |
| Instalacja PV | 8 kWp |
| Produkcja PV | 8 000 kWh/rok |
| Autokonsumpcja | 45% (3 600 kWh) |
| Oddane do sieci | 55% (4 400 kWh) |
Bilans roczny
| Pozycja | kWh | Koszt/Wartość |
|---|---|---|
| Prąd z PV zużyty bezpośrednio (autokonsumpcja) | 3 600 kWh | Oszczędność 3 060 zł (3 600 × 0,85) |
| Prąd oddany do sieci (net-billing) | 4 400 kWh | Wartość na koncie: 1 980 zł (4 400 × 0,45 średnia RCEm) |
| Prąd pobrany z sieci | 2 900 kWh | Koszt: 2 465 zł (2 900 × 0,85) |
| Rachunek roczny za prąd | - | 2 465 - 1 980 = 485 zł/rok |
Porównanie: z PV vs bez PV vs bez pompy ciepła
Roczne koszty ogrzewania
Dom 150 m², zapotrzebowanie 12 000 kWh/rok
3 680 zł/rok oszczędności vs gaz
Z pompą ciepła i fotowoltaiką płacisz 88% mniej niż z kotłem gazowym. Przez 15 lat to 55 200 zł oszczędności.
| Scenariusz | Roczny koszt energii |
|---|---|
| Kocioł gazowy (bez PV) | 4 165 zł/rok |
| Pompa ciepła bez PV | 2 550 zł/rok |
| Pompa ciepła + PV 8 kWp | 485 zł/rok |
Oszczędność pompy ciepła z PV vs gaz: 3 680 zł rocznie. Na 10 lat to ponad 42 000 zł.
Koszt inwestycji i zwrot - ROI
Inwestycja i zwrot
Pompa ciepła + fotowoltaika z dofinansowaniem
Pompa ciepła
19 000 zł dotacji
52 000 zł
33 000 zł
PV 8 kWp
7 000 zł dotacji
33 000 zł
26 000 zł
Łącznie po dotacji
oszczędzasz 26 000 zł na dotacjach
Okres zwrotu inwestycji
Żywotność urządzeń
Po zwrocie inwestycji masz 6-21 lat darmowego ciepła w zależności od scenariusza.
Koszt instalacji PV w 2026 roku
| Moc PV | Koszt (z montażem) | Po dofinansowaniu* |
|---|---|---|
| 5 kWp | 22 000–26 000 zł | 17 000–21 000 zł |
| 8 kWp | 30 000–36 000 zł | 23 000–29 000 zł |
| 10 kWp | 36 000–44 000 zł | 28 000–36 000 zł |
*Dofinansowanie: w ostatnim naborze Mój Prąd 6.0 było do 7 000 zł na PV + magazyn energii (nabór zakończony 12.09.2025) lub ulga termomodernizacyjna. Szczegóły aktualnych programów znajdziesz w artykule o dofinansowaniach.
Łączny koszt: pompa ciepła + PV
| Element | Koszt | Po dofinansowaniu |
|---|---|---|
| Pompa ciepła 10 kW z montażem | 52 000 zł | 33 000 zł (Czyste Powietrze) |
| Instalacja PV 8 kWp | 33 000 zł | 26 000 zł (ulga + ewentualny aktywny nabór Mój Prąd) |
| Łącznie | 85 000 zł | 59 000 zł |
Okres zwrotu
| Porównanie | Roczna oszczędność | Okres zwrotu (po dotacjach) |
|---|---|---|
| Pompa ciepła + PV zamiast gazu | 3 680 zł/rok | ok. 9 lat (59 000 ÷ (3 680 + amortyzacja kotła)) |
| Pompa ciepła + PV zamiast węgla | 1 987 zł/rok + wzrost cen węgla | ok. 11–13 lat (ale malejąco od 2028) |
| Pompa ciepła + PV zamiast grzałek elektrycznych | 9 615 zł/rok | ok. 6 lat |
Uwaga: te obliczenia nie uwzględniają wzrostu cen energii w przyszłości. Przy rosnących cenach gazu i węgla (trend jednoznaczny z powodu ETS2) okres zwrotu będzie krótszy.
Żywotność pompy ciepła: 15–20 lat. Żywotność paneli PV: 25–30 lat (z gwarancją na 80% wydajności po 25 latach). Po spłaceniu inwestycji masz przed sobą 10–15 lat praktycznie darmowego ogrzewania.
Magazyn energii - czy się opłaca?
Magazyn energii (bateria domowa) to kolejny element układanki. Pozwala magazynować nadwyżki z PV w ciągu dnia i zużywać je wieczorem/nocą - bez oddawania do sieci po niższej cenie.
Czy magazyn energii ma sens z pompą ciepła?
W 2026 roku ceny magazynów energii spadły, ale wciąż są wysokie:
| Pojemność | Koszt magazynu | Dodatkowa roczna oszczędność | Okres zwrotu samego magazynu |
|---|---|---|---|
| 5 kWh | 15 000–20 000 zł | 800–1 200 zł | 13–17 lat |
| 10 kWh | 25 000–35 000 zł | 1 200–1 800 zł | 15–19 lat |
Nasz wniosek: w 2026 roku magazyn energii jeszcze nie jest ekonomicznie opłacalny dla większości domów z pompą ciepła. Oszczędności, jakie daje, nie uzasadniają wysokiego kosztu zakupu. Ale ceny baterii spadają o 10–15% rocznie - za 2–3 lata kalkulacja może wyglądać inaczej.
Wyjątek: jeśli korzystasz z taryfy dwustrefowej (G12/G12w) i masz niski koszt nocny, magazyn nabiera sensu jako bufor między dzienną produkcją PV a nocnym ładowaniem pompy ciepła.
Taryfa elektryczna - jaka najlepsza z pompą ciepła i PV?
Wybór taryfy wpływa na opłacalność całego systemu:
G11 - taryfa jednostrefowa
- Stała cena prądu przez całą dobę (ok. 0,85 zł/kWh z opłatami)
- Najprostsza, najczęściej wybierana
- Optymalna, gdy PV pokrywa dużą część zużycia i nie korzystasz intensywnie z prądu nocą
G12 - taryfa dwustrefowa
- Tańszy prąd w nocy (ok. 0,55 zł/kWh) i droższy w dzień (ok. 0,95 zł/kWh)
- Sensowna, jeśli pompa ciepła z buforem może grzać głównie w nocy po taniej taryfie
- Ale: z PV opłacalność G12 spada, bo w dzień (gdy PV produkuje) prąd jest droższy - a net-billing rozlicza oddaną energię po RCEm, nie po taryfie detalicznej
G12w - taryfa weekendowa
- Taniej w nocy i w weekendy
- Może być korzystna dla rodzin z dużym zużyciem weekendowym
Nasza rekomendacja: dla domu z pompą ciepła i PV zwykle G11 jest optymalny. Taryfa G12 ma sens głównie bez fotowoltaiki lub z bardzo małą instalacją PV.
Praktyczne wskazówki - jak zmaksymalizować oszczędności
Zaprogramuj CWU na godziny słoneczne
Ustaw podgrzewanie zasobnika ciepłej wody na 10:00–15:00 - gdy PV produkuje najwięcej. Wieczorne kąpiele będą z wody podgrzanej za darmo.
Wykorzystaj bezwładność cieplną podłogówki
Jeśli masz ogrzewanie podłogowe, podnieś temperaturę zadaną o 1–2°C w godzinach 10:00–14:00 (gdy PV produkuje). Podłoga akumuluje ciepło i oddaje je wieczorem. To „darmowy magazyn energii" wbudowany w Twój dom.
Planuj pranie i zmywanie na dzień
Pralka, zmywarka, suszarka - uruchamiaj je w godzinach słonecznych. Programatory czasowe i aplikacje smart home pomagają to zautomatyzować.
Monitoruj produkcję i zużycie
Zainstaluj system monitoringu (większość inwerterów PV ma go w standardzie). Aplikacja na telefonie pokaże, ile produkujesz, ile zużywasz i ile oddajesz do sieci - w czasie rzeczywistym. Świadomość zużycia to pierwszy krok do optymalizacji.
Rozważ sterownik nadwyżek PV
Dedykowane sterowniki (np. Solar Manager, Fronius Ohmpilot lub wbudowane w inwertery) automatycznie kierują nadwyżkę z PV na grzałkę w zasobniku CWU lub buforze ciepła - zamiast oddawać ją do sieci po niższej cenie. Koszt sterownika: 1 500–3 000 zł, ale potrafi podnieść autokonsumpcję o dodatkowe 10–15%.
Etapowanie inwestycji - co najpierw?
Nie każdy ma budżet na pompę ciepła i PV jednocześnie. Którą inwestycję zrobić najpierw?
Scenariusz A: Najpierw pompa ciepła
- Kiedy: wymieniasz stary piec (węglowy, gazowy) - konieczność
- Zaleta: natychmiastowa oszczędność na ogrzewaniu, dofinansowanie z Czystego Powietrza
- Plan: PV dołożysz za 1–2 lata, korzystając z ulgi termomodernizacyjnej i ewentualnego aktywnego naboru Mój Prąd
Scenariusz B: Najpierw fotowoltaika
- Kiedy: masz sprawny kocioł gazowy/na pellet i chcesz obniżyć rachunki za prąd
- Zaleta: natychmiastowa oszczędność na rachunkach za prąd, PV pracuje niezależnie od źródła ciepła
- Plan: pompę ciepła montujesz za 2–3 lata - PV jest już gotowe do zasilania pompy
- Ważne: dobierz instalację PV z zapasem na przyszłą pompę ciepła (np. 8 kWp zamiast 5 kWp)
Scenariusz C: Wszystko naraz
- Kiedy: budujesz nowy dom lub robisz kompleksową termomodernizację
- Zaleta: optymalne dobranie obu systemów do siebie, jedno dofinansowanie, jeden projekt
- To nasz rekomendowany scenariusz - najlepsza synergia i najkrótszy okres zwrotu
Przepisy i formalności w 2026 roku
Zgłoszenie instalacji PV
Instalacja PV do 50 kWp (dla domów jednorodzinnych zwykle 5–15 kWp) wymaga jedynie zgłoszenia do operatora sieci dystrybucyjnej (OSD - w województwie opolskim jest to Tauron Dystrybucja). Nie potrzebujesz pozwolenia na budowę.
Procedura:
- Instalator montuje PV i składa wniosek o przyłączenie do OSD
- OSD wymienia licznik na dwukierunkowy (bezpłatnie)
- Podpisujesz umowę prosumencką
- Zaczynasz produkować i rozliczać
Pompa ciepła - wymagania
Pompa ciepła powietrze-woda nie wymaga pozwolenia na budowę (w większości przypadków). Wymaga natomiast:
- Certyfikowanego instalatora z uprawnieniami F-gazowymi
- Zgłoszenia do Urzędu Dozoru Technicznego (dla urządzeń z czynnikiem chłodniczym > 3 kg)
- Odpowiedniego zasilania elektrycznego (trójfazowego dla pomp > 8 kW)
Wnioski praktyczne
Układ PV + pompa ciepła działa najlepiej wtedy, gdy instalacja jest dobrana pod profil zużycia, a nie pod "maksymalną możliwą moc dachu".
Przed decyzją inwestycyjną policz:
- roczne zapotrzebowanie pompy na prąd po stronie ogrzewania i CWU
- realną autokonsumpcję w Twoim budynku
- koszt całego układu po dotacji i realny czas zwrotu
Dopiero na tej podstawie porównuj oferty. Taki porządek zwykle daje lepszy wynik niż kupowanie większej instalacji "na zapas".